"نعود الآن الی کلمه "عرب" لنقف علیها وقفه قصیره.

ان الصیغ التی وردت فی النقوش السامیه من جذر "ع ر ب" کانت تستعمل للدلاله علی سکان الغربُ سکان المناطق الواقعه غرب العراق، ای سکان البادیه.اما من الجاهلیه فلم یصلنا من ذلک سوی کلمه عُروبه اسماً لیوم الجمعه. و لیس فی الشعر الجاهلی الذی وصل الینا ذکر لکلمه "عرب|" فالعرب کانوا ینظرون الی انفسهم علی انهم قیس و یمن ، ربیعه و مُضر ،عَبس و ذبیان، بکر و تغلب او تمیم و شیبان. و لعل الاشاره الوحیده الی المدرک القومی الجامع، و التی استطعت ان اقعَ علیها فی الشعر الجاهلی، هی قول عنتره یتکلم عن ناقته فیقول:

شربت بماء الدُحرُضین فاصبحت                                                 زوراء تنفر عن حیاض الدیلم

یقول عنتره: ان ناقته شربت من ماء دحرض و وسیع ، و هما نبعان فی بلاد العرب، فاصبحت تانف من ان تشرب من ماء الدیلم، و الدیلم هم الفرس. ان العنتره ادرک الشعور القومی الجامع الذی کان یفتح فی شبه جزیره العرب، و لکنه لم یقع علی الکلمه التی تودی هذا المدرک فلجا الی التعبیر السلبی باظهار التمیّز من الفرس مقابل قومه علی انهم مجموع موحّد.

و وردت کلمه "عربی" فی القرآن الکریم احدی عشره مره نعتاً للسان او للغه، منها:انّا انزَلناهُ قُرآناً عَرَبیاً لعلکم تعقلون"(ای تفهمون)  و منها:"نزل به الروح الامین علی قلبک لتکون من المنذرین بلسان عربی مبین")ای واضح، مفهوم).

و لکن سرعان ما اکتسبت کلمه "عرب" مع ملجیء الاسلام معنیً قومیاً جامعیاً.قال کعب بن مالک فی السنه الثالثه للهجره یمدح الرسول:

بدا لنا فاتبعناه نصدقه                                        و کذبوه فکنا اسعد العرب

و بدا العرب منذ ایام الرسول یرون انهم متمیزون من النبیط (الآرامیین) و من الروم و العجم.لما افتتح الرسول مکه(فی السنه الثامنه للهجره) قدمت علیه وفود العرب.و کان فی من قدم علیه قیس بن عاصم و عمرو بن الاهتم ابن عمه.فلما صاروا عنده تسابّا و تهاترا، فقال قیس بنعاصم یحّط من شان عمرو ابن الاهتم و رهطه:"والله یا رسول الله، ما هم منا، انهم من اهل الحیره" (یعنی بذلک انهم نبیط آرامیون).فقال عمرو ابن الاهتم :"بل هم والله، یا رسول الله، من الروم!" و کان قیس بن عاصم احمر.ثم خاطب عمرو بن الاهتم قیساً و قال له:

ان تبغضونا فان الروم اصلکم ؛                              و الروم لا تملک البغضاء للعرب

و منذ ایام الرسول ایضا بدا الشعراء یذکرون الاسلام و العصبیه العربیه فی نطاق واحد.قال حسّان بن ثالت یهجو الضحّاک، احد بنی الاشهل، و کان علی الیهودیه:

ا تحب یهدان الحجاز و دینهم،                             کبد الحمار ، و لا تحبّ محمدا

لو کنت منا لم تفارق دیننا                               و تبعت دین عتیکَ حین تشهدا!

ولما وفد بنو تمیم علی الرسول، فی السنه التاسعه للهجره، قبل ان یدخلوا فی الاسلام، قال لهم حسّان بن ثابت مخاطباً و ناصحاً او مقرعاً:

فلا تجعلوا الله ندّاً و اسلموا،                               و لا تلبسوا زیّا کزیّ الاعاجم

اما فی ایام عمر بن الخطاب فقال یربوع بن مالک یفتخر بالقومیه العربیه الواسعه الجامعه:

اذا العربُ العَرباء جاشت بحورها                          فَخَرنا علی کل البحار الزواخر!

و جاء العصر الاموی فعادت العصبیه الضیقه الی البروز علی ما نعرف فی شعر الفرزدق و جریر و راعی الابل و اندادهم.ثم جاء العصر العباسی فنشطت الشعوبیه التی اثارها فی صدور الموالی الحاح العرب علی عصبیتهم خاصه.و انتقل الموالی فی الشعوبیه من القول بالتسویه اولاً الی التکاثر و المفاخره ثم الی العداء و القتال.و لما اوغل العصر الحدیث نشات الفلسفه القومیه المعاصره فی الغرب و الشرق علی ما یعرفه الناس من التاریخ و مما لاصله له وثیقهً بحدیثنا. و شبابنا الیوم متفقون علی الایمان بالقومیه العربیه الجامعه و لکنهم مختلفون فی مدی النطاق الذی یجب ان یحیط بها

الادب العربی:

هذه کلمه فی اللغه العربیه و شیء من صلتها بتاریخنا نحن و بحیاتنا. و لقد کان للغتنا العربیه اثر بالغ فی اللغات الاجنبیه و فی الآداب الاجنبیه و الثقافه الانسانیه فی الشرق و الغرب معاً

الاسلام و اللغه العربیه:

الادیان نوعان : ادیان قومیه محلیه کالشنتو فی الیابان و المجوسیه فی الهند و کالیهودیه .ثم ادیان دعوه عالمیه کالبوذیه و النصرانیه و الاسلام.و قلّ ان تختلف الادیان ، من ای نوع کانت، فی مُثُلها العلیا و قواعد الاخلاق فیها.ان جمیع لالادیان تومن بکائن مسیطر و تفضّل الجانب الروحی من الحیاه علی الجانب المادی و تحث علی عمل الخیر.و لکن یبدو ان الادیان تختلف فی نظرها الی الوجود و الی قیمه الانسان فیه

و منذ اللحظه الاولی کان الاسلام حرکه اجتماعیه واسعه:عبادهً شخصیه، و صله اجتماعیه بین الافراد، و دوله تعنی بالجموع، ثم اتجاهاً روحیاً یهذب نفوس الافراد، وعملاً مادیاً یحرص علی سلامه ابدانهم فی حیاتهم الطبیعیه.لقد کان لهذا الاستشراف الرحب فی الاسلام تاثیر بالغ فی حیاه الشعوب التی دخلت فی الاسلام و حیاه الشعوب التی لم تدخل فی الاسلام، بل احتکت بالاسلام و المسلمین احتکاکاً یسیراً علی الاقل.

کان الفرس قبل الاسلام یتکلمون اللغه الفهلویه اخت السنسکریتیه. و فی السنه الحادیه و العشرین للهجره کانت معرکه نهاوند فقضی علی الملک الفارسی الوثنی و دخل الفرس کلهم فی الاسلام الا جماعه یسیره آثرت ان تبقی علی المجوسیه، فهاجرت الی الهند، هی الی الیوم اقلیه ضئیله یعرف افرادها باسم البارسیین.

(کتاب: القومیه الفصحی:الدکتور عمر فروخ: دار العلم للملایین،بیروت ،۱۹۶۱،ص۱۹۸ الی ۲۰۴)

اعداد: هادی جاهد

 

+ نوشته شده در  دوشنبه دهم مرداد 1390ساعت 18:23  توسط هادي جاهد  | 

بید انی سافرت من جامعه شیراز الی جامعه آزاد الاسلامیه،سعیت دوما و اجتهدت یومیا ،ان لا انسی العربیه و اساتذتها ، خاصه انی اضطلعت الادب من اساتذتی الکرام الاستاذ میر قادری فضل الادب و فخر الآداب العربیه و استاذی الکریم الهادیء الحنون الدکتور رحمانی برعم النحو و الصرف و المکالمه المنفتحه ،الذی یرشد الطلبه و الطالبات باسلوب تدریس قویم المنهج و عدیم النظیر.و ما نسیت استاذ ی البشوش بملامح وجهه المتنافذ فی قلبی حین یبتسم برشاشه الکلمات من اعماق وجوده حین قص الحکایات و النکت الطریفه.ایها الطلبه کلکم من المجتهدین فی الادب و لکن،ما سافرتم الی جامعات اخری و انتم باقون فی جامعتکم المستاهل للعبقریین؛ ما تعرفتم بسائر الاساتذه العربیه بعد. استفیدوا من قسم الادب و و ثابروا علی امنیاتکم فی الوصول الی القمه لان الشاعر  یقول:

هر که به خس کرد قناعت خسی است                             به طلبی کن که به از به بسی است

بمعنی:

اذا غامرت فی شرف مروم                                                     فلا تقنع بما دون النجوم

نعم هذا وجویز من قولی و ما اکتمنت فی صدری من الاحاسیس.  

اجتهدوا و جاهدوا و ثابروا فی تعلم لغه القرآن و احیاء الادب فی نفوسکم.

طالب فاتته الاوان و لم یدرک شیئا

دمتم سالمین

هادی جاهد

 

+ نوشته شده در  سه شنبه ششم مهر 1389ساعت 16:9  توسط هادي جاهد  | 

1.اقلی اللوم عاذل و العتابن                                                              و قولی ان اصبت لقد اصابن این بیت از جریر بن عطیه بن الخطفی یکی از شاعران نیکوگوی و سومین کس از پیشگامان شاعران در عهد اموی است که نخستین آن فرزدق و دومی اخطل است. در بحر طویل است. لغات: قله: در زبان عربی گاهی در معنی نفی استعمال می شود, اقلی که از اقلال فعل امر یعنی"اترکی". "عاذل":اسم فاعل از عذل به معنی ملامت و نکوهش است,در اینجا به صیغه مونث یعنی عاذله مقصود است، منادای مرخم است. ان:حرف شرط. اصبت:فعل ماضی , فعل شرط - "ت" مخاطبه فاعل آن است. عتاب: سرزنش در انجام کاری یا ترک آن. و اصابن: در محل نصب مقول قول و جواب شرط تقدیرش:ان اصبت فقولی لقد اصابات است. شاهد: در الحاق تنوین ترنم است در عتابن و اصابن.

معنی:ای ملامتگر! دست از ملامت و سرزنش من بردار. اگر چنانچه می خواهی به جای ملامت، درست و به حق سخن بگویی ، پس بگو؛ و الا اگر من سخن به راستی گفته ام سخنم را زشت مشمار و بگو که صحیح و درست گفته و درست دانسته است.

 ازف الترحل غیر ان رکابنا                                                                  لما تزل برحالنا و کان قدن2. این بیت از نابغه ذبیانی یکی از تواناترین شعرای جاهلیت از اصحاب معلقات سبع است که در ضمن قصیده متجرده ، زوجه نعمان بن منذر را وصف می کند. در بحر کامل است. لغات: ازف: نزدیک شد. ترحل: ارتحال ، کوچیدن. شاهد: دخول تنوین ترنم در حرف تحقیق. اعراب: ازف: فعل ماضی. الترحل: فاعل آن. غیر: حرف حرف استثنا. ان: حرف نصب و تاکید. رکابنا: اسم ان. تزل: فعل مضارع مجزوم به لما. کان: حرف نصب و تشبیه، اسم آن ضمیر شان و خبرش جمله محذوف است تقدیرش چنین است: و کان قد زالت که فعل و فاعل مستتر حذف شده و "قد" حرف تحقیق باقی مانده است.

معنی:هنگام کوچیدن و بار سفر بستن بر شتران نزدیک شده جر آنکه شتران ما با بار و بنه سفر پیش از ما به سفر نرفته اند و گویی حالا که ما عزم سفر داریم و اسباب سفر مهیا و آماده شده شتران نیز از خوابگاههای خود برخاسته اند و آماده سفرند.

3.و قاتم الاعماق خاوی المخترقن                                                         مشتبه الاعلام لماع الخفقن این بیت از روبه بن العجاج یکی از مشاهیر عرب است که علما از وی غرایب لغت را زیاد آموخته اند. لغات: قاتم: اسم فاعل از قتم و قتام سیاه و تیره یعنی غبار اعماق، کنره های بیابان. خاوی: خالی. مخترق: راه گشاد ،محل وزیدن باد. اعلام: نشانه ها که در راه نصب می کنند برای راهنمایی مسافران. خفق: سرابی که از دور به صورت آب دیده می شود.

 معنی:چه بسا راههای تاریک و مخوف و دور و دراز و خالی از مکان و مسکن که کسی نمی تواند در آن به راه خود ادامه دهد،به سبب اشتباه و التباس آن با سراب که این شتر قوی و شجاع و پرطاقت من در آن حرکت می کند و به مقصد و منزل می رسد.

شاهد:دخول تنوین غالی در دو اسم مخترق و خفق است. "واو" در" و قاتم" به معنی "رب" است و قاتم ، مبتدا مرفوع به ضمه مقدره در آخر آن ، منع ظهور آن به سبب اشتغال حرف جر است. اعماق "ه" مضاف الیه است. خاوی: صفت قاتم.

 4. فاما کرام موسرون لقیتهم                                                      فحسبی من ذو عندهم ما کفانیا این بیت از منظور بن سحیم الفقعسی است. از بحر طویل است. لغات: موسرون: جمع مذکر سالم "موسر" به معنی توانگر ، غنی. ذو: موصول است، یعنی "الذی"

معنی: وقتی با بستگان و قوم و خویشان همسرم ملاقات کردم. چنانچه آنها توانگران بخشنده و شریف هستند به آنچه از آنها برای من رسیده است قانع هستم و مرا از دیگران بسنده و کافی است.(خانواده همسرم مرا از بازداشت و زندانی شدن نجات دادند.)

شاهد: استعمال "ذو" در معنی موصول "الذی" است. اعراب: اما: حرف شرط و تفصیل. کرام: فاعل به فعل محذوف . در تقدیر چنین است: لقینی کرام... موسرون: صفت کرام، مرفوع و علامت رفع آن واو به نیابت از ضمه چون جمع مذکر سالم است و نون عوض از تنوین است.در اسم مفرد یقی: فعل ماضی مبنی بر فتحه مقدره - "ت": فاعل و "هم": مفعول به راجع است به کرام. فحسبی: خبر مقدم. ما: اسم موصول.

+ نوشته شده در  یکشنبه دوم فروردین 1388ساعت 0:58  توسط هادي جاهد  | 

  للعرب فیما یعز الوصول الیه :

۱.و من دون ذلک خرط القتاد

عرب راست درباره چیزی که دسترسی بدان دشوار است:

۱.در برابر آن مانعی چون جداکردن پوست از قتاد است(زیرا گیاه قتاد دارای خارهای تیزی است که جدا کردن پوستش تقریبا امکان پذیر نیست)

 

و لهم فی تفاقم الامر :

۲.اتسع الخرق علی الراقع

دیگری در دشواری امر گفته:

۲.پارگی و شکاف بر وصله زننده باز و فراخ گشته است.

 

و لهم فیمن ذکر انسانا ما یود فعله:

۳.ذکرتنی الطعن و کنت ناسیا

عرب راست درباره کسی که به انسانی یادآوری کند چیزی را که انجام آنرا دوست نمی دارد:

۳.سرنیزه زدن را به یاد من آوردی با آنکه آنرا فراموش کرده بودم.

 

آخر فی تفضیل القوی علی الضعیف:

۴.و هل تجری البیادق کالرخاخ

دیگری در برتری قوی بر ضعیف گفته:

۴.آیا در صفحه شطرنج بیدقها چون رخ روان گردد؟

 

آخر فی استبعاد ما بین النفیس و الخسیس:

 ۵.کم بین یاقوته الی سبیحه

دیگری در فرق میان گرانبها و فرومایه گفته:

۵.چقدر فرق است میان یاقوت و دانه تسبیح

منبع: امثال و حکم ؛ ترجمه و تصحیح و توضیح از      دکتر فیروز حریرچی

+ نوشته شده در  سه شنبه سوم دی 1387ساعت 21:24  توسط هادي جاهد  |